Drugog novembra Glavna služba za reviziju javnog sektora Republike Srpske objavila je izvještaj o provedenoj reviziju učinka “Organizacija i provođenje djelatnosti zajedničke komunalne potrošnje u gradovima“.
Prvi je to izvještaj ove institucije nakon tromjesečne pauze. Prethodno je, od 3.4. do 30.7. objavljeno 60 izvještaja o provedenim finansijskim revizijama za 2025. I ostalo je da se objavi još 30 izvještaja o provedenim finansijskim revizijama za 2025., 5 izvještaja revizija učinka, 4 izvještaja o naknadnom pregledu provođenja preporuka iz revizija učinka provedenih ranijih godina, te određen broj izvještaja o praćenju realizacije preporuka iz finansijskih revizija iz ranijih godina.
Revizija učinka “Organizacija i provođenje djelatnosti zajedničke komunalne potrošnje u gradovima“ provedena je s ciljem da se ispita proces organizovanja i provođenja usluga iz djelatnosti zajedničke komunalne potrošnje u gradovima Republike Srpske i da se, na osnovu tog ispitivanja, daju preporuke čije bi provođenje moglo omogućiti efikasnije funkcionisanje navedenih djelatnosti.
Revizija je obuhvatila aktivnosti Ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju te gradova Banjaluke, Prijedora, Bijeljine, Doboja i Teslića. Revizijom je obuhvaćen period od 2022. do sredine 2026. godine.
Rezultati provedene revizije su, očekivano, porazni.i odslikavaju nestručnost, nesposobnost i nezainteresovanost vlasti da efikasno urede ovu oblast, s ciljem poboljšanja kvaliteta života građana. A određeni propusti otvaraju prostor za koruptivne radnje i trošenje javnih sredstava na neadekvatno urađene poslove.
Ispitivanja revizije pokazala su da u gradovima obuhvaćenim revizijom nisu uspostavljeni standardi planiranja, projektovanja, podizanja i održavanja zelenih površina, niti su sistemski uređeni njihova kategorizacija, inventarizacija, monitoring i katastar, kao ni obaveza izrade planova razvoja sistema zelenih površina. U takvim uslovima nije obezbijeđena neophodna osnova za sistemsko očuvanje postojećih zelenih površina, njihovo unapređivanje i dugoročno planiranje zelene infrastrukture, što povećava rizik od njihovog kontinuiranog smanjivanja i gubitka ekoloških, društvenih i ekonomskih funkcija.
Navedeni revizorski nalaz u potpunom je skladu sa divljom urbanizacijom, koju provode pojedine gradske uprave, podilazeći interesima građevinskog lobija, naušrb interesa građana, čiji se protesti u tom kontekstu ignorišu.
Takođe, u oblasti javne higijene nisu na odgovarajući način definisani obuhvat javnih površina, prioriteti i intenzitet čišćenja, prihvatljiv nivo čistoće, način ocjenjivanja ostvarenog nivoa usluge, normativi opremljenosti i minimalni obim usluga u vanrednim okolnostima.
Navedena pravna i planska neuređenost za posljedicu ima nedovoljno jasne obaveze i odgovornosti učesnika u procesu organizovanja i provođenja djelatnosti, otežano operativno planiranje i praćenje izvršenja, ograničene mogućnosti mjerenja kvaliteta pruženih komunalnih usluga i neujednačen nivo zaštite i održavanja zelenih i čišćenja javnih površina.
Operativno planiranje i finansiranje djelatnosti zajedničke komunalne potrošnje nije zasnovano na stvarnim potrebama, jasno utvrđenim prioritetima i mjerljivim rezultatima. Nalazi revizije su, naime, pokazali da je u praksi primijenjen model „obrnutog planiranja“, u kojem su sredstva za zajedničku komunalnu potrošnju najprije odobravana Budžetom, a Program zajedničke komunalne potrošnje naknadno prilagođavan odobrenim sredstvima, pri čemu su u znatnom broju slučajeva prekoračeni i zakonski rokovi za njegovo donošenje. Navedeni dokument time je u znatnoj mjeri izgubio funkciju operativnog plana za upravljanje i postao naknadna formalizacija već odobrenih budžetskih sredstava. Dodatni problem predstavlja uključivanje u Program zajedničke komunalne potrošnje i aktivnosti koje po svojoj prirodi ne pripadaju zajedničkoj komunalnoj potrošnji, kao i izostavljanje pojedinih djelatnosti koje su njen sastavni dio.
Revizija je utvrdila da ugovaranje usluga održavanja zelenih i čišćenja javnih površina nije zasnovano na jedinstvenim, mjerljivim i stručno utemeljenim standardima, koji bi obezbijedili da ugovorena cijena odgovara stvarnom obimu, kvalitetu i načinu izvršenja usluge. Značajne razlike u cijenama istih ili uporedivih usluga između gradova ukazuju na to da nije uspostavljena pouzdana osnova za utvrđivanje stvarne vrijednosti komunalnih usluga i zaštitu javnih sredstava od neekonomičnog i neefikasnog trošenja. Pored cijene, ugovorima su najčešće definisane vrste i količine usluga, ali se ključni element – kvalitet izvršene usluge. Shodno tome, ograničena je efikasnost ugovornog odnosa i nadzora nad izvršenjem usluga, dok su utvrđivanje odgovornosti za neadekvatno izvršene usluge i realne vrijednosti pruženih usluga otežani.
Realizacija usluga održavanja i čišćenja javnih površina nije zasnovana na stvarnim potrebama, prioritetima, namjeni i stanju tih površina, niti na stručno utemeljenim standardima, koji bi obezbijedili njihovu funkcionalnost, održivost i bezbjednost. Prioriteti i učestalost košenja, npr., određuju se bez jedinstvenih kriterijuma, sa znatnim razlikama između gradova i kategorija zelenila, dok se najznačajnije mjere njege drveća, poput zalijevanja i stručnog orezivanja, ne provode sistemski i preventivno. Posebno zabrinjava činjenica da se pojedine mjere održavanja provode na način koji ne samo da ne doprinosi očuvanju zelenila već prouzrokuje ili mogu prouzrokovati njegovo trajno propadanje i gubitak ekoloških, estetskih i strukturnih funkcija.
A aktivnosti održavanja javne higijene nisu uspostavljene tako da obezbijede kontinuiran, mjerljiv i ujednačen nivo čistoće javnih površina, već se realizacija usluga u znatnoj mjeri zasniva na odobrenim sredstvima, operativnim procjenama i ustaljenoj praksi, bez jasno definisanih standarda kvaliteta i učinka. Takav pristup doveo je do toga da se ugovorene usluge ne izvršavaju na način da stanje pojedinih javnih površina odgovara potrebama stanovništva.
Nedovoljno efikasno upravljanje otpadom i izostanak pravovremenog otklanjanja uzroka nastanka nečistoće dovode do toga da se znatna sredstva usmjeravaju na otklanjanje posljedica, umjesto na preventivno i održivo upravljanje javnim površinama.
Revizija je utvrdila i da je izostanak sistematičnog praćenja rezultata izvršenih aktivnosti, te pritužbi građana uticao na to da se određeni rizici po zdravlje ljudi i životnu sredinu dugoročno ponavljaju, bez blagovremenog preduzimanja mjera za njihovo otklanjanje. Iako građani predstavljaju neposredan izvor informacija o stanju javnih površina, u većini gradova ne postoje sistematizovano evidentiranje, analiza i praćenje njihovih pritužbi. Istovremeno, u slučajevima evidentiranih i opravdanih pritužbi, ne obezbjeđuje se uvijek njihovo rješavanje, odnosno otklanjanje prijavljenih problema. Izostanak upravnog i inspekcijskog nadzora, kao i sankcionisanja utvrđenih nepravilnosti, slabi sistem odgovornosti i umanjuje mogućnost da se utvrđene nepravilnosti blagovremeno otklone. Na taj način provođenje navedenih aktivnosti ne obezbjeđuje potrebnu prevenciju ponavljanja utvrđenih nepravilnosti, što posljedično povećava troškove održavanja javnih površina i otklanjanja posljedica neodgovornog postupanja.
Revizija je, dakle, utvrdila da Gradske vlasti nisu obezbijedile uslove za efikasno izvršavanje nekih temeljnih obaveza iz svoje nadležnosti i da postojeći sistem nadzora ne obezbjeđuje dovoljnu sigurnost da su javna sredstva isplaćena za stvarno i kvalitetno izvršene ugovorene usluge. U uslovima ograničenih kapaciteta nadzora i izražene zavisnosti od izvršilaca, uspostavljeni sistem nadzora nosi značajan rizik od plaćanja neizvršenih ili nekvalitetno izvršenih usluga, neefikasnog korišćenja javnih sredstava i narušavanja povjerenja građana u upravljanje komunalnim uslugama. Rizik od korupcije revizori ne ističu, ali se on podrazumijeva, odnosno proizilazi iz navedenih nalaza.
(N.N., Revizije info)
